Η Φωνογραφική Επιτροπή του Βασιλείου της Πρωσίας 1915-1919
Δημοσιεύτηκε: 02 Οκτ 2006 03:23 pm
Οταν τραγουδούσαν μαζί Βενιζελικοί και Βασιλικοί
Της ΒΕΝΑΣ ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
Το σχίσμα Βενιζελικοί-Βασιλικοί ανήκει προ πολλού στην Ιστορία. Ετσι ένα ντοκιμαντέρ γύρω από στρατόπεδο συγκέντρωσης Ελλήνων στρατιωτικών στη Γερμανία του Α' Παγκοσμίου Πολέμου δεν έχει τη δύναμη να ξεσηκώσει πολιτικά πάθη. Μπορεί, όμως, να έχει τεράστιο μουσικολογικό και ανθρώπινο ενδιαφέρον.
Πάρτι έκαναν οι Γερμανοί όταν έφτασε στο Γκέρλιτζ το Τέταρτο Σώμα Στρατού
Να μας μαθαίνει ότι ο νεαρός στρατιώτης Απόστολος Παπαδιαμάντης, ανιψιός του Αλέξανδρου, τραγούδαγε ωραιότατα εν έτει 1917 επί γερμανικού εδάφους το «Χήρα ν' αλλάξεις όνομα, χήρα να μη σε λέμε, γιατί έκανες τα μάτια μου μερόνυχτα να κλαίνε», ενώ τον συνόδευε στο μπουζούκι ο Κώστας Καλαμαράς από τη Σύρο.
Και αυτή να μην είναι απλώς μια αποδειξη του ότι οι Ελληνες, Βενιζελικοί ή Βασιλικοί, ακόμη και στα στρατόπεδα συγκέντρωσης το ρίχνουν στο τραγούδι. Αλλα να έχει καταγραφεί σε δίσκο 78 στροφών. Και έτσι να χρωστάμε το πρώτο, όπως μας διαβεβαιώνουν οι ειδικοί, ηχογραφημένο μπουζούκι.
α) Σε Ελληνα συνταγματάρχη, που τα πήρε κάποτε με τον Βενιζέλο και παρέδωσε στις 11 Σεπτεμβρίου του 1916 στη Δράμα ολόκληρο το Τέταρτο Σώμα Στρατού στους Γερμανούς, που με τη σειρά τους το «φιλοξένησαν» στο στρατόπεδο του Γκέρλιτζ, στα σύνορα με την Πολωνία και
β) στους Γερμανούς, που αποφάσισαν, είχαν που είχαν στρατόπεδα συγκέντρωσης με αλλοεθνείς, να τα εκμεταλλευθούν για να διασώσουν εθνικές μουσικές!
Η άφιξη των Ελλήνων στρατιωτών στο Γκέρλιτζ
Τα παραπάνω συναρπαστικά και ελάχιστα γνωστά θα τα μάθουν με κάθε λεπτομέρεια όσοι παρακολουθήσουν σήμερα, στις 8 μ.μ., στο Γκέτε την παγκόσμια πρώτη ενός ελληνογερμανικού ντοκιμαντέρ, με τίτλο «Το θαύμα του Gorlitz» που σκηνοθέτησε ο Κωνσταντίνος Τουμπέκης, ερευνώντας εξαντλητικά όλα τα επίπεδα. Αρχεία, ντοκουμέντα, αλλά και ανθρώπινες μαρτυρίες.
Διότι το θαυμαστό στρατόπεδο του Γκέρλιτζ (Σεπτέμβριος 1916 - Φεβρουάριος 1919) δεν γέννησε μόνο δίσκους μουσικής, αλλά και παιδάκια. Στα 6.500 άτομα που οικειοθελώς μεταφέρθηκαν στη Γερμανία, συγκαταλέγονταν 93 πολίτες (γυναίκες και παιδιά στρατιωτικών) αλλά κι ένας Τούρκος, που βρέθηκε τυχαία με το μουλάρι του στη Δράμα τη μέρα της παράδοσης και για δικούς του λόγους αποφάσισε να δοκιμάσει την τύχη του στα ξένα. Κατέληξε η μασκότ του στρατοπέδου.
Το «θαύμα» του Γκέρλιτζ: 70 δίσκοι 78 στροφών με μουσική και αφηγήσεις
Οι δίσκοι: Η Φωνογραφική Επιτροπή του Βασιλείου της Πρωσίας στα χρόνια 1915-1919 αποφασίζει να επισκέπτεται στρατόπεδα συγκέντρωσης για να ηχογραφεί ξένες γλώσσες και μουσικές, με σκοπό να ιδρύσει «Μουσείο των Φωνών των Λαών». Στο Γκέρλιτζ καταφτάνει ο καθηγητής Βυζαντινής Φιλολογίας Αύγουστος Χάιζεμπεργκ, που μιλά ελληνικά. Προετοιμάζει, αλλά και καταγράφει λεπτομερώς, με την παροιμιώδη τυπικότητα των Γερμανών, τις ηχογραφήσεις (12-17 Ιουλίου 1917). Οι εβδομήντα δίσκοι των 78 στροφών, που σήμερα ψηφιοποιημένοι ανήκουν στο Αρχείο Ηχητικού Υλικού του Πανεπιστημίου του Humbolt, είναι θησαυρός.
Οπως μας λέει ο σκηνοθέτης Κωνσταντίνος Τουμπέκης, υπάρχουν αφηγήσεις και μουσικές: βυζαντινοί ύμνοι, «αντάρτικα» και αμανέδες, κρητική λύρα αλλά και μανιάτικα μοιρολόγια, που, ναι, τα λένε άνδρες και μάλιστα, όπως διαπίστωσε ο μουσικολόγος Μάρκος Δραγούμης, με έναν τρόπο που σήμερα πια δεν υπάρχει. Οι 70, πάντως, δίσκοι είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου. Σε άλλο γερμανικό αρχείο υπάρχουν 70 κύλινδροι κεριού, που επίσης περιέχουν ηχογραφήσεις από το Γκέρλιτζ και πρόκειται να αξιοποιηθούν σε λίγα χρόνια.
Η εφημερίδα που έβγαινε στο στρατόπεδο
Οι άνθρωποι: Οι έγκλειστοι στο Γκέρλιτζ καμία σχέση δεν έχουν με αυτούς του Νταχάου. Η παράδοση ολόκληρου Σώματος Στρατού στους Γερμανούς, την εποχή που ο Βενιζέλος προσπαθούσε να μας βγάλει στον πόλεμο με τους Αγγλογάλλους, έκανε την άφιξη των Ελλήνων και του Τούρκου ημιονηγού στο Γκέρλιτζ κανονικό πάρτι. Μουσικές, λουλούδια, χορωδίες, παρελάσεις, φωτογραφήσεις. Το στρατόπεδο είχε όλες τις ανέσεις, μέχρι και σύγχρονες τουαλέτες, τέτοιες που ελάχιστοι Ελληνες, και μάλιστα φτωχοί φαντάροι, είχαν δει στη ζωή τους. Σιγά-σιγά οι «έγκλειστοι», που έπαιρναν και χρήματα από το γερμανικό κράτος, απόκτησαν την ελευθερία να δουλέψουν στην πόλη. Κι έτσι, όταν το στρατόπεδο έκλεισε, 200 φαντάροι έμειναν πίσω. Είχαν αποκτήσει παιδιά με Γερμανίδες.
Ενα από αυτά, η Μαργαρίτα Χένις-Μπαζιώτη, που γεννήθηκε στο Γκέρλινγκ το 1919 και εκεί ζει ακόμα, μιλά στην κάμερα του Κωνσταντίνου Τουμπέκη. Δεν έχει ποτέ επισκεφθεί την πατρίδα του πατέρα της. «Πάντα, όμως, την αγαπούσα περισσότερο από την πατρίδα της μητέρας μου», λέει.
Το ντοκιμαντέρ είναι μια συμπαραγωγή της dekanea film, του γερμανικού καναλιού 3 SAT και της ΕΡΤ, στο πλαίσιο του φιλόδοξου και πρωτοπόρου επιμορφωτικού της προγράμματος «History Doc».
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 02/10/2006
Της ΒΕΝΑΣ ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
Το σχίσμα Βενιζελικοί-Βασιλικοί ανήκει προ πολλού στην Ιστορία. Ετσι ένα ντοκιμαντέρ γύρω από στρατόπεδο συγκέντρωσης Ελλήνων στρατιωτικών στη Γερμανία του Α' Παγκοσμίου Πολέμου δεν έχει τη δύναμη να ξεσηκώσει πολιτικά πάθη. Μπορεί, όμως, να έχει τεράστιο μουσικολογικό και ανθρώπινο ενδιαφέρον.
Πάρτι έκαναν οι Γερμανοί όταν έφτασε στο Γκέρλιτζ το Τέταρτο Σώμα Στρατού
Να μας μαθαίνει ότι ο νεαρός στρατιώτης Απόστολος Παπαδιαμάντης, ανιψιός του Αλέξανδρου, τραγούδαγε ωραιότατα εν έτει 1917 επί γερμανικού εδάφους το «Χήρα ν' αλλάξεις όνομα, χήρα να μη σε λέμε, γιατί έκανες τα μάτια μου μερόνυχτα να κλαίνε», ενώ τον συνόδευε στο μπουζούκι ο Κώστας Καλαμαράς από τη Σύρο.
Και αυτή να μην είναι απλώς μια αποδειξη του ότι οι Ελληνες, Βενιζελικοί ή Βασιλικοί, ακόμη και στα στρατόπεδα συγκέντρωσης το ρίχνουν στο τραγούδι. Αλλα να έχει καταγραφεί σε δίσκο 78 στροφών. Και έτσι να χρωστάμε το πρώτο, όπως μας διαβεβαιώνουν οι ειδικοί, ηχογραφημένο μπουζούκι.
α) Σε Ελληνα συνταγματάρχη, που τα πήρε κάποτε με τον Βενιζέλο και παρέδωσε στις 11 Σεπτεμβρίου του 1916 στη Δράμα ολόκληρο το Τέταρτο Σώμα Στρατού στους Γερμανούς, που με τη σειρά τους το «φιλοξένησαν» στο στρατόπεδο του Γκέρλιτζ, στα σύνορα με την Πολωνία και
β) στους Γερμανούς, που αποφάσισαν, είχαν που είχαν στρατόπεδα συγκέντρωσης με αλλοεθνείς, να τα εκμεταλλευθούν για να διασώσουν εθνικές μουσικές!
Η άφιξη των Ελλήνων στρατιωτών στο Γκέρλιτζ
Τα παραπάνω συναρπαστικά και ελάχιστα γνωστά θα τα μάθουν με κάθε λεπτομέρεια όσοι παρακολουθήσουν σήμερα, στις 8 μ.μ., στο Γκέτε την παγκόσμια πρώτη ενός ελληνογερμανικού ντοκιμαντέρ, με τίτλο «Το θαύμα του Gorlitz» που σκηνοθέτησε ο Κωνσταντίνος Τουμπέκης, ερευνώντας εξαντλητικά όλα τα επίπεδα. Αρχεία, ντοκουμέντα, αλλά και ανθρώπινες μαρτυρίες.
Διότι το θαυμαστό στρατόπεδο του Γκέρλιτζ (Σεπτέμβριος 1916 - Φεβρουάριος 1919) δεν γέννησε μόνο δίσκους μουσικής, αλλά και παιδάκια. Στα 6.500 άτομα που οικειοθελώς μεταφέρθηκαν στη Γερμανία, συγκαταλέγονταν 93 πολίτες (γυναίκες και παιδιά στρατιωτικών) αλλά κι ένας Τούρκος, που βρέθηκε τυχαία με το μουλάρι του στη Δράμα τη μέρα της παράδοσης και για δικούς του λόγους αποφάσισε να δοκιμάσει την τύχη του στα ξένα. Κατέληξε η μασκότ του στρατοπέδου.
Το «θαύμα» του Γκέρλιτζ: 70 δίσκοι 78 στροφών με μουσική και αφηγήσεις
Οι δίσκοι: Η Φωνογραφική Επιτροπή του Βασιλείου της Πρωσίας στα χρόνια 1915-1919 αποφασίζει να επισκέπτεται στρατόπεδα συγκέντρωσης για να ηχογραφεί ξένες γλώσσες και μουσικές, με σκοπό να ιδρύσει «Μουσείο των Φωνών των Λαών». Στο Γκέρλιτζ καταφτάνει ο καθηγητής Βυζαντινής Φιλολογίας Αύγουστος Χάιζεμπεργκ, που μιλά ελληνικά. Προετοιμάζει, αλλά και καταγράφει λεπτομερώς, με την παροιμιώδη τυπικότητα των Γερμανών, τις ηχογραφήσεις (12-17 Ιουλίου 1917). Οι εβδομήντα δίσκοι των 78 στροφών, που σήμερα ψηφιοποιημένοι ανήκουν στο Αρχείο Ηχητικού Υλικού του Πανεπιστημίου του Humbolt, είναι θησαυρός.
Οπως μας λέει ο σκηνοθέτης Κωνσταντίνος Τουμπέκης, υπάρχουν αφηγήσεις και μουσικές: βυζαντινοί ύμνοι, «αντάρτικα» και αμανέδες, κρητική λύρα αλλά και μανιάτικα μοιρολόγια, που, ναι, τα λένε άνδρες και μάλιστα, όπως διαπίστωσε ο μουσικολόγος Μάρκος Δραγούμης, με έναν τρόπο που σήμερα πια δεν υπάρχει. Οι 70, πάντως, δίσκοι είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου. Σε άλλο γερμανικό αρχείο υπάρχουν 70 κύλινδροι κεριού, που επίσης περιέχουν ηχογραφήσεις από το Γκέρλιτζ και πρόκειται να αξιοποιηθούν σε λίγα χρόνια.
Η εφημερίδα που έβγαινε στο στρατόπεδο
Οι άνθρωποι: Οι έγκλειστοι στο Γκέρλιτζ καμία σχέση δεν έχουν με αυτούς του Νταχάου. Η παράδοση ολόκληρου Σώματος Στρατού στους Γερμανούς, την εποχή που ο Βενιζέλος προσπαθούσε να μας βγάλει στον πόλεμο με τους Αγγλογάλλους, έκανε την άφιξη των Ελλήνων και του Τούρκου ημιονηγού στο Γκέρλιτζ κανονικό πάρτι. Μουσικές, λουλούδια, χορωδίες, παρελάσεις, φωτογραφήσεις. Το στρατόπεδο είχε όλες τις ανέσεις, μέχρι και σύγχρονες τουαλέτες, τέτοιες που ελάχιστοι Ελληνες, και μάλιστα φτωχοί φαντάροι, είχαν δει στη ζωή τους. Σιγά-σιγά οι «έγκλειστοι», που έπαιρναν και χρήματα από το γερμανικό κράτος, απόκτησαν την ελευθερία να δουλέψουν στην πόλη. Κι έτσι, όταν το στρατόπεδο έκλεισε, 200 φαντάροι έμειναν πίσω. Είχαν αποκτήσει παιδιά με Γερμανίδες.
Ενα από αυτά, η Μαργαρίτα Χένις-Μπαζιώτη, που γεννήθηκε στο Γκέρλινγκ το 1919 και εκεί ζει ακόμα, μιλά στην κάμερα του Κωνσταντίνου Τουμπέκη. Δεν έχει ποτέ επισκεφθεί την πατρίδα του πατέρα της. «Πάντα, όμως, την αγαπούσα περισσότερο από την πατρίδα της μητέρας μου», λέει.
Το ντοκιμαντέρ είναι μια συμπαραγωγή της dekanea film, του γερμανικού καναλιού 3 SAT και της ΕΡΤ, στο πλαίσιο του φιλόδοξου και πρωτοπόρου επιμορφωτικού της προγράμματος «History Doc».
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 02/10/2006